içinde

Kızgın Ağlıyor Sevimli Zekice Kahkaha Hayran Başarılı Hadi Be!

Jeolojik Zamanlar

Bülent Ünalan’ın anlatımıyla…

Dünyanın 4,5 milyar yıl olarak biçilen yaşı, jeolojik etkinliğin olmadığı Ay’dan getirilen taşların ve yeryüzüne düşen meteorlar üzerinde yapılan çalışmalarla bulunmuştur. Bazı bilim adamları

Dünyanın, Güneş sisteminin oluşumu sırasında, bir göksel cisim olarak belirmesinden Arkeyana kadar geçen zaman dilimi için Hadeyan ismini kullanır. Bu da, tıpkı yaşadığımız çağ olan Holosen gibi gerçek bir jeolojik devir olmasa da, dünya tarihinin bütünlüğünün sağlanması amacıyla kullanılır.

Kambriyen Öncesi Tarih: Yerküre Kıtalarının Oluşması

Yerküre’nin ilk 4 milyar yıllık zamanı prekambriyen (Kambriyen öncesi) olarak adlandırılır. Yerküre tarihinin yaklaşık % 90’lık bölümünü temsil eden Prekambriyen, Arkean (eski yaş) ve Proterozoik (ilk yaşam) olarak ikiye ayrılır.

Hadeyan (4,5 – 3,6 milyar yıl öncesi arası)
Dünyanın göksel cisim olarak belirdiği zamandan, Arkeyana kadar geçen süre arasında kesin bir sınır yoktur.
Hadeyanda ilkin atmosfer ve okyanuslar oluştu. Bu zamanda oldukça bol olan meteorlar, yeryüzüne sürekli çarpıyordu.

Hadeyanın ilk dönemlerinde Mars boyutlarındaki bir gök cisminin Dünya ile çarpışmasıyla, Dünyadan kopan parçalar Ay’ı oluşturdu.

Volkanik etkinlikler çok fazlaydı ve ilkin kıtalar da bu zamanda oluştu.

Arkeyan (3,6 – 2,5 milyar yıl öncesi arası)

Yeryüzünde, bilinen en eski kayaçlar bu devre aittir. Okyanuslarda mikrobiyal yaşam jeobiyokimyasal süreçler sonunda bu dönemde ortaya çıkıp, evrildi.

Canlıların bugün kullandığı biyokimyasal süreçlerin temeli atıldı ve bu süreçlerin büyük çoğunluğu bu dönemde kuruldu.

Arkeaların baskın olduğu prokaryotik yaşam okyanuslarda yaygındı.
Yeryüzünde ilk kez bol bulunan serbest oksijenin okyanuslarda çözünmüş halde bulunan demirle tepkimeye girerek birlikte çökmelerine neden oldu.

Proterozoik (2,5 milyar – 545 milyon yıl öncesi arası)
Kıta hareketleri normal seyrine girerken, dev kıta Rodinia
oluştu.
Oksijen, artık serbest halde okyanuslarda ve atmosferde bol miktarda bulunmaya başlaması Proterozoik okyanuslarının çekirdeksiz canlıları (prokaryotik) için bir felaket oldu.

İlk çekirdekli canlılar (ökaryotik) ortaya çıktı. Proterozoiğin sonlarına doğru ilk çok hücreli canlılar (algler ve ilkin hayvanlar) ortaya çıktı.

Proterozoik’de yeryüzünün gördüğü en büyük buzul çağları yaşandı (Kartopu dünya dönemi).

Fanerozoik Jeoloji Tarihi: Modern Yerküre Kıtalarının Oluşması (545 milyon yıl önce – Günümüz)
Yeryüzü yaşamının son 545 milyon yıllık dilimini içine alan Fanerozoik, kelime anlamıyla “görünür ya da bilinen yaşam” demektir. Yaklaşık elli yıl öncesine kadar bu zamandan öncesine ait kayaçlarda canlı fosiline rastlanmamıştı.
Fanerozoikin ilk dönemi olan Kambriyenin başında hayvanlar birden bire çok çeşitli ve yaygın fosiller bıraktı. Fanerozoikte yaşam önce suda çeşitlenip yaygınlaşmış daha sonra karaya çıkıp
kıtaları da işgal etmiştir.

Fanerozoik, ilkin hayvanlardan, dinozorlar çağına ve günümüzün memeli baskın yaşamına, ilkin bitkilerden, Karbonifer bataklık ormanlarına ve günümüz çiçekli bitkilerine, basit sucul bir ekosistemden günümüzün karmaşık ve yer kürenin üzerini kaplayan çok katmanlı ekosistemine uzanan evrimsel bir patika ve yeryüzü yaşamının en etkileyici dönemidir.

Paleozoik Zaman (545 – 251,4 milyon yıl öncesi arası – Antik
Yaşam)
Paleozoik, Fanerozoikin ilk ve en uzun zamanıdır. Bu zaman çok hücreli canlıların ortaya çıktığı, gelişip yaygınlaştığı ve ekosistemin baskın yaşam biçimi haline geldiği zaman dilimidir.

Kambriyenden hemen önce süper kıta Rodinia’nın parçalanmasıyla yeni kıtalar oluştu. Bu kıtalardan en büyüğü olan Gondvana, Paleozoik kıtalarının ana kitlesini oluşturur. Paleozoiğin sonuna doğru kıtalar yeniden bir araya geldi ve süper kıta olan Pangea’yı oluştu.

Mezozoik Zaman (251,4 – 65,5 milyon yıl öncesi arası – Dinozorlar çağı)

Bu zamanda sürüngenlerin Permiyende başlayan karasal ekosistemlerde baskınlığı, diğer ekosistemlere de yayılır ve artarak devam eder.

Pangea, Mezozoikin ilk döneminin sonuna kadar varlığını sürdürmüş fakat, daha sonra parçalanmaya başlamıştır. Zamanın son dönemi olan Kretasede Lavrasya ve Gondvana yeniden birbirinden ayrılmıştır.

Kıtalar daha da küçük parçalara bölünerek hemen hemen günümüzdeki biçimlerini almaya başladı. Ayrılan kıtalar üzerinde farklı biyocoğrafik bölgeler oluştu.

Mezozoik boyunca dünyada sıcak bir dönem yaşandı. Kutuplarda buzullaşma olmaz. Permiyende başlayan kurak ve aşırı karasal iklim, Trias boyunca devam etti. Jurada iklim yeniden nemli hale geldi ve kıtalar yeniden bitkilerle kaplandı.
Mezozoiğin en tanınmış grubu olmalarına rağmen, dinozorlar Juraya kadar çok yaygınlaşamadı. Sürüngenlerin hakimiyeti altındaki Mezozoik dünyasında memeliler önemsiz bir grup olarak varlıklarını sürdürdü.
Jurada yaygınlaşan dinozorlar, Kretasenin sonunda çeşitlilikçe ve yaygınlıkça zirveye ulaşmışlarken, pek çok canlı grubuyla birlikte ortadan kalktı. Yaygın şekilde kabul edilen görüşe göre bu kitlesel yok oluşa, yeryüzüne çarpan bir gökcismi neden olmuştur.

Senozoik Zaman (65,5 milyon yıl öncesi – günümüz, Memeliler çağı)

Dinozorların yok oluşundan günümüze, yeryüzü tarihinin son 65 milyon yılını kapsayan ve ancak önceki zamanların bir dönemi uzunluğunda olan Senozoik, Fanerozoiğin en kısa zamanıdır.

Senozoiğe ait fosil kayıtları bize olan yakınlığı nedeniyle daha boldur. Bu nedenle hakkında en çok bilgiye sahip olduğumuz zamandır.

Senozoikte yeryüzü modern biçimini alır. Kıtalar günümüzdeki konum ve biçimlerini yavaş yavaş alırken, iklim de gittikçe kuraklaşıp soğur. Senozoik boyunca pek çok buzul çağı yaşanır.
Kurak ve soğuk iklim koşulları ormanların azalmasına yol açar.

Omurgasızlar, balıklar ve sürüngenler dönemin başında modern biçimlerine ulaştı. Memeliler, kuşlar, bir hücreliler ve çiçekli bitkiler dönem boyunca evrimleşip çeşitlenmeye devam etti.

Şiddetli soğuma ve buzul çağları ile deniz ve karaların seviyesinde oynamalar oldu. Alp-Himalaya kıvrımları oluştu. Bunların eski kara kütlelerine eklenmesiyle şiddetli volkanik olaylar yaşandı. Atlas ve Hint Okyanusları ile Türkiye’de linyit, petrol, tuz ve borasit yatakları oluştu.Bugünkü hayvan ve bitki türleri ana çizgileriyle ortaya çıktı.

Bu parça ve tablo Bülent ÜNALAN‘a aittir. İzinsiz paylaşılması veya kullanılması yasaktır. Lütfen yazardan izin alarak kullanınız.

Dünya'nın Oluşumu

Artı mı Eksi mi?

5 puan
+1 Puan -1 Puan

Toplam: 5

Paylaşan Yazarımız Coğrafya Hocam

Coğrafya hayata yön verir.
http://forum.cografyahocam.com

Yorumlar

Bir cevap yazın

Loading…

Yorum

0 yorum

Fiziki Coğrafya Ders Notları

İklim Değişikliği Sorunu 12 Yıl İçinde Çözülmek Zorunda Yoksa İstenmeyen Son Gelebilir