in

Sahra Çölü: Buralar Eskiden Tarlaydı

Günümüzden kabaca 20 bin yıl önce dünyanın ortalama sıcaklığı bugünkünden yaklaşık 6 derece daha düşüktü. O dönemde atmosferdeki karbondioksit oranının bugünkünden onlarca kat düşük olması nedeniyle bir buzul çağı yaşanmaktaydı. Bugün yaklaşık 15°C olan dünyanın ortalama sıcaklığı, o zamanlar yaklaşık 9°C idi. Doğal olarak bu değer ortalama olduğu için geniş yüzeye sahip olan dünyanın (günümüzde de olduğu gibi) her yerinde farklılık göstermekteydi. Ama her durumda bugün çok sıcak olan bölgeler o günlerde daha düşük sıcaklıklara sahipti.

Buzul Çağı olarak adlandırılan o dönemde buzullar dünyaya iki yolla yayılmıştır. Kutuplardan alçak enlemlere ve yüksek dağlardan alçak yerlere doğru…
Kutuplardaki buzullar ABD’nin kuzeyine ve Avrupa’da orta Almanya’ya kadar inmiştir. Asya’da Sibirya’nın batısı buzullarla örtülü iken doğusu buzullaşmaya uğramamıştır, düşük yağış koşullarından dolayı (Foto-1).

Foto-1

Dünya’nın güney yarısında ise sadece Antarktika’ya yakın Güney Amerika’nın güneyinde Arjantin ve Şili’ye kadar yayılmıştır ki günümüzde Perito Moreno gibi buzullar hala bulunmaktadır.

Yani kuzeyde kabaca buzullar orta kuşağın kuzeyini kaplamış olup Türkiye’nin bulunduğu orta kuşağın güney yarısına kadar inmemiştir. Türkiye’de yüksek dağlarda oluşan buzullaşma kıyılarda 2.000-2.200 metreye kadar, iç kısımlarda ise 2.500 metreye kadar inmiştir. Kıyılardaki dağlarda yağışın daha fazla ve yüksek yerlerde yazın ısınmanın iç kısımlara göre daha az olmasından dolayı buzullaşma daha fazla yayılmıştır.
Ya Sahra Çölü? Başta da belirttiğim gibi orası eskiden tarlaydı. Sadece Sahra değil, Arap çölleri ve diğer pek çok çöl için de aynısı söylenebilir. Gündüzü yakıcı, gecesi dondurucu olan 9 milyon kilometrekarelik bu dev çöl, bir elin parmağını geçmeyen akarsu boyları ve yer altı sularının yüzeye çıktığı yerlerde oluşan vahalar dışında kupkurudur. %70’i de taşlıktır. Verimli toprak yok denecek kadar az, üstünde doğru dürüst bir ot bile bitmiyor. 
Çok uzak bir geçmişte de değil, 9-10 bin yıl öncesine kadar böyle bir yer çayırlarla kaplıydı ve belgesellerde gördüğümüz Afrika’nın savanlarındaki kadar zengin biyoçeşitliliğe sahipti. İnsanlar o zamanlar buralarda küçük gruplar halinde dağınık biçimde av hayvanları peşinde göçebe yaşam biçimi sürdürmekteydi (Foto-2).

Foto-2 (Kahverengi yerler çölleri ifade ediyor)


Nerden biliyoruz? 
O çağlardan kalma su kuyularında hipopotam, fil ve zürafa resimlerine rastlanmıştır. 
Pekâlâ, bu yer nasıl oldu da çölleşti? Doğrusu şu ki hala çölleşme devam ediyor. Yani çöl alanı genişlemeye devam ediyor. 10 bin yıl öncesinde tüm dünyada olduğu gibi burada da sıcaklıklar daha düşük olduğu için bugünkü gibi kurak değildi. Bu şartlar altında geniş çayırlıklardan oluşan bir bölgeydi. Buzul Çağı sonrasında sıcaklıkların artmasıyla birlikte deniz etkisine uzak bu bölgede kuraklık artışı da yaşandı ve gittikçe çölleşti. Bilim insanlarına göre sıcaklıkların artmasıyla birlikte bölge maksimum 200 yıl içinde büyük bir çöl haline gelmiştir. 
Günümüzde sıcaklık artışının hızlanarak devam ettiği düşünüldüğünde, çölleşmenin Sahra’nın güneyindeki Sahel bölgesini (ya da Sudan ülkesini, yani savanlarla çöl arasında kalan bölgeyi) içine aldığı artık inkar edilemez. Üstelik 30-40 yıl gibi kısa sürede Sahel bölgesi çölleşti. Sık sık karşımıza çıkan Afrika’daki açlık sorunu bu bölgede yaşanmaktadır (Foto-3).

Foto-3 (Kahverengi yerler çölleri ifade ediyor)


Bu çerçevede Türkiye’de de tüm Güneydoğu Torosların güneyini kapsayacak biçimde Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu’da Konya, Niğde, Aksaray, Karaman çevresi ile Doğu Anadolu’da başta Iğdır olmak üzere Malatya ve Elazığ da çölleşme tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Kötü bir senaryo ama gerçekleşme ihtimali gerçekleşmeme ihtimalinden daha fazladır. 
10 bin yıl önce başlayan çölleşme, medeniyetlerin doğmasına yol açmıştır. Bu açıdan yararlı olmuştur. Bu konu başka bir yazının konusu, bir süre sonra onu da sizlerle paylaşırım. 
Şimdiden jeneriğimizi verelim: Çölleşmeyle medeniyetler mi doğmuştur? Bir sonraki yazımızda…

What do you think?

2 points
Upvote Downvote

Comments

Bir cevap yazın

Loading…

0

Yorum

0 yorum

Coğrafya Dersi Yeni Sistemin Neresinde??

Dünya’nın En Büyük 100 Adası